CONCEPT
Ismène Elbers: «Ik ben autonoom kunstenaar.
Dat kan ik nu met trots zeggen. Dat is niet altijd zo geweest, maar het is helder geworden omdat ik niet anders kan dan kijken, voelen, maken en verbinden. Mijn kunstenaarschap is geen fase of carrièrekeuze geweest, maar een voortdurende beweging die al begon toen ik kind was.
Als kind was ik altijd aan het zingen, dansen, improviseren, tekenen en verhalen aan het maken. Ik las veel, schreef liedjes en hielp mijn vader met het schrijven van teksten voor muziek. Creativiteit was geen aparte activiteit, maar mijn manier om de wereld te begrijpen en om rust te brengen in mijn soms overvolle hoofd met ideeën en dromen.
Mijn eerste leermeester was mijn Indo oma, Nancy van der Meulen, aan moederskant. In haar woonkamer leerde zij mij zingen, tapdansen en bewegen. We tekenden samen en ik luisterde naar haar verhalen: warm, beeldend en vol leven. Zij voedde mij op in kunst, aandacht en stijl. Mode en schoonheid hoorden vanzelfsprekend bij het leven; zij ontwierp zelf de prachtigste bruidsjaponnen. Van haar leerde ik dat maken zorg kan zijn en dat wat je creëert betekenis draagt.
Mijn oma had geen keuze nadat zij met haar moeder en vier kleine kinderen, waaronder mijn moeder, naar Nederland moest vluchten. Haar creatieve geest was haar redding. Dat besef draag ik met me mee.
Het Indische milieu waarin ik opgroeide was warm, lichamelijk en zintuiglijk.
Er was altijd eten — dag en nacht. Als ik midden in de nacht na een optreden thuiskwam, was er bami-soep of nog wat van het avondeten over. En mijn moeder wilde mijn verhalen horen. Zoete thee met spekkoek, lemper of sponscake. Naar de toko gaan en kruiden ruiken in een tijd waarin dat hier nog nauwelijks bekend was. Lemper meenemen naar school en moeten horen: “je stinkt”, terwijl het voor mij voelde als thuiskomen.
Er was aanraking: pitjit-massage, handen die zonder woorden zorgden. Elke dag in bad, daarna helemaal ingewreven met Nivea. Knuffelen, veel knuffelen. Zwart-witfilms met zang en dans. De geur van Minyak Tjapoe en Eagle Brand menthololie — geuren die mij tot op de dag van vandaag helpen te aarden. En de telefoontjes van tantes uit Indonesië, soms gevolgd door een doos of koffer met lekkers. Zo proefde ik mango lang voordat dat hier bekend was.
Mijn moeder (79), ook zoekende naar haar verleden en Indische roots, was mijn dagelijkse voorbeeld en mijn steun en toeverlaat. Haar levenshouding was eenvoudig en krachtig: van niets iets maken. Dat gold voor koken, voor het leven, maar ook voor alles wat je wilde bereiken zonder middelen. Voor mijn optredens werd kleding gecreëerd uit wat er voorhanden was. Stoffen kregen een tweede leven, iets eenvoudigs werd iets bijzonders. Creativiteit was geen luxe, maar noodzaak.
Toen ik zelf kinderen kreeg en moest optreden, paste mijn moeder op hen. Met haar zorg en liefde maakte zij mijn werk mogelijk. Die dragende kracht leeft voort in hoe ik werk en hoe ik anderen ondersteun.
Mijn leven speelde zich af tussen verschillende landen en culturen. Ik woonde in de Filipijnen en Spanje en groeide op in België en Spanje. Het bewegen tussen werelden heeft mijn blik geopend en mijn gevoeligheid verdiept. Ik leerde dat identiteit gelaagd is en dat betekenis niet altijd wordt uitgesproken, maar wordt gevoeld.
Mijn professionele praktijk begon in de performing arts. Ik werkte als danseres, zangeres, musicus en theatermaker, samen met Nederlandse en buitenlandse artiesten, en ontwikkelde mijn eigen producties. Tegelijkertijd bleef ik altijd beeldend werken. Dat beeldend werken liep als een constante onderstroom mee soms zichtbaar, soms op de achtergrond, maar altijd aanwezig.
Ik ben autodidact en werk autonoom. Ik heb geen traditionele kunstopleiding gevolgd en heb mijn praktijk zelfstandig opgebouwd. Mijn kennis is ontstaan uit jaren van maken, kijken, leven en reflecteren. Alles wat ik leerde in dans, muziek en zang gebruik ik nu in mijn beeldende werk: de cadans van beweging, het ritme van herhaling, de muzikaliteit van kleur en materiaal.
Op mijn vijftigste behaalde ik via CLOCK, https://clockyourskills.com/ een internationaal certificeringsprogramma voor creatieve professionals, mijn Master op basis van mijn eigen opgebouwde praktijk en portfolio. Dat was geen eindpunt, maar een erkenning van mijn niveau. Voor mij gaat het erom dat een diploma nooit in de weg mag staan om je dromen te volgen of te realiseren. Autonomie betekent voor mij: je eigen koers bepalen, met of zonder institutionele bevestiging.
Mijn kunst is, net als ik, multidisciplinair. Ze is warm, zintuiglijk en mystiek — een kwaliteit die ik sterk verbind met Indonesië. Ik werk met materialen, kleur en symboliek als dragers van herinnering. Mijn werk wil niet alleen bekeken worden, maar ervaren. Het mag nabij zijn, resoneren, aanwezig zijn.
Een belangrijk onderdeel van mijn huidige praktijk is mijn zoektocht naar mijn Indische wortels. In mijn familiegeschiedenis duikt de naam Agatha Toorop op, mijn overgrootmoeder. Er zijn mogelijke verbindingen met Jan en Charley Toorop, beiden beeldend kunstenaars. Deze verhalen zijn van mond tot mond doorgegeven tijdens familiemomenten. Daarnaast is er Alexandra Radius, de beroemde ballerina; Radius was de meisjesnaam van de moeder van mijn oma, eveneens met Indische wortels. Ook gaan er verhalen over verwantschap met Mata Hari.
Ik ben op reis binnen deze verhalen. Of deze lijnen historisch exact te reconstrueren zijn, is onderdeel van mijn onderzoek. Het gaat mij niet om sensatie, maar om het ontrafelen van het ware verhaal — waar familiegeschiedenis, koloniale context, stilte en overdracht elkaar raken. Voor mij is dit geen vrijblijvende genealogie, maar artistiek materiaal.
Op dit moment werk ik aan een nieuw kunstwerk dat voortkomt uit deze zoektocht. Het staat in het teken van afkomst, vrouwelijke kracht, mystiek en de doorwerking van Indische lijnen door generaties heen.
Mijn kunstenaarschap bevindt zich in een actieve en toekomstgerichte beweging. Ik werk aan nieuw beeldend werk, aan zichtbaarheid en aan het verkopen van mijn kunst. Maar mijn werk wil circuleren en mensen raken. En omdat te mogen meemaken en mijn roots daarin te dragen ben ik erg dankbaar voor
Daarnaast begeleid en inspireer ik andere autodidacte kunstenaars. Wat ik heb opgebouwd, beweegt door in nieuwe generaties en nieuwe verhalen. Mijn kunstenaarschap is levend. Autonoom. Verhalend, onderzoekend en in ontwikkeling.
Ik werk vanuit ervaring, met een open blik naar wat nog wil ontstaan.»
