Home —» Specials —» 10jr Indisch Museum —» Interview met Merapi Obermayer

Door Doric Steevensz
September 2025

 

*Terugblik en ontwikkeling*
Doric: Wat betekende de eerste presentatie op onze website voor jou?
Merapi: Bewuste aansluiting bij een groep met een gedeelde koloniale geschiedenis en wisselende raciale achtergronden. Zag het in eerste instantie als een zwaktebod van een oudere kunstenaar die bang is om alleen te komen staan en daardoor niet verder kan. Veel oudere kunstenaars doen dat. In mijn geval was dat grote onzin. Het kan juist een krachtenbod zijn om die vraagstukken aan te pakken die te maken met je achtergrond. Ik heb het niet over het Oosters zijn, maar over de transmigratie die, vanwege je gemengde achtergrond, plaatsvind in je geest.

Doric: Welke veranderingen en ontwikkelingen heb je in je werk doorgemaakt in de afgelopen 10 jaar?
Merapi: Mijn werk is projectmatiger geworden. Probeer vraagstukken zoveel mogelijk vanuit de beschou-welijke kant te benaderen. Mijn project : ‘Europe… a neverending work in progress’ is bijna af.
Ook haak ik vaker in bij intenationale projecten zoals ‘SPEME.’ Geinitieerd door de VU onder leiding van Ihab Saloul en H401. Thema: Spaces of Memory. Zie: https://www.speme.eu
Daarnaast ben ik bezig met het opzetten van een groepje met jonge kunstenaars, elk met gemengde
achtergrond: Nederlands en niet-Europese achtergrond. De bedoeling is dat we elkaar ondersteunen, stimuleren en inspireren in onze ontwikkeling. Misschien komt er ooit een gezamenlijke tentoonstelling. Maar ook dat moet een natuurlijk proces zijn. Aan individuele tentoonstellingen doe ik niet meer. Vindt het gewoon niet spannend meer. Ben tevreden met de erkenning die ik heb. Meer hoeft niet. Dat maakt mij veel vrijer in mijn ontwikkeling.

 

Doric: Zijn er thema’s of technieken die je vroeger gebruikte, maar nu hebt losgelaten – of juist verder hebt ontwikkeld? of nieuwe hebt opgepakt?
Merapi: Ik beschouw de thema’s die altijd hanteer als uitgangspunten. Een daarvan is: ‘Wie geen landschap heeft moet er zelf maar een samenstellen.’ Achteraf gezien is dat een boute veronderstelling. Elk mens heeft een landschap. De tekst moet luiden: ‘Wie denkt geen landschap te hebben…etc’ of ‘in niemandsland komen alle wortels samen’ of ‘Vaderland, Moederland… het land als zodanig is niet je thuisland, maar de taal waarin je hebt leren wonen’.
Taal als beeld en fotografie wordt voor mij steeds belangrijker. Twee jaar gleden heb ik eindelijk een gedicht afgemaakt dat jarenlang op de plank heeft gelegen. Het is geschreven in twee talen door elkaar, Bahasa en Nederlands. Uitgangspunt: verzoening als daad. Titel van het gedicht: “Een mug in het alang alang”. Het gedicht zelf is 16 meter lang. Het heeft een begin, maar geen eind.

* inspiratie en proces *
Doric: Wat heeft jou de afgelopen 10 jaren het meest geïnspireerd bij je werk?
Merapi: Mijn zoektocht naar een nieuwe invulling van mijn kunstenaarschap waarbij ik gedwongen werd
om uit mijn comfortzone te stappen.
‘Om in vrijheid te leven heb je verbeelding nodig. Maar het is verwondering dat je bevrijdt.’
Als oudere kunstenaar die denkt genoeg gezien te hebben is het verlies van het laatste, die
verwondering, waar je voor moet oppassen. Een andere valkuil is deze: kenmerk van het ouder worden: ‘Het verleden wordt groter en groter. Het heden kleiner en kleiner. De toekomst een streepje aan de horizon.’ Ik zeg weleens tegen mensen die verbaasd staan dat ik nog steeds ontwikkel dat ik nog steeds aan mijn toekomst werk… ook al duurt die maar een dag.

 

Doric: Zijn er gebeurtenissen in je leven geweest die een grote impact gehad hebben op je creativiteit?
Merapi: Op maatschappelijk vlak: de bewustwording in de samenleving over van alles dat misloopt. We leven meer en meer in een kafkaiaanse samenleving. Dat verlamt mij weleens. Soms vraag ik me af: waarom zou ik me bezig houden met de grote thema’s van deze tijd? Als er toch niks verandert? Maar ja, alleen maar collages maken is ook saai. Ik ben en blijf een nieuwsgierig mens. Daarnaast het gemis aan verwondering dat ik ervaar bij veel mensen en de angst om te anticiperen op de grote veranderingen die zeker gaan komen. Juist bij kunstenaars gek genoeg.
Op persoonlijk vlak: mijn klachtenprocedures tegen de Rooms Katholieke kerk. Buitengewoon zwaar en ontluisterend zo’n gevecht tegen de macht. Ik zag hoe leden van mijn slachtoffergroep er onderdoor gingen omdat ze alleen bezig waren met het verleden en niet een manier bedachten om hun toekomst veilig te stellen. Ze eindigden als gebroken mensen, precies waar de advocaat van de
tegenpartij op uit was. Ik besloot het anders te doen, stap voor stap. Hierdoor won ik tijd om mijn kunstenaarschap een nieuwe impuls te geven en kon ik zo mijn toekomst veilig te stellen. Het duurde al met al vijf jaar. Ik heb hier veel van geleerd.

*De kunstwereld en jouw plek daarin*
Doric: Hoe ervaar je de veranderingen in de kunstwereld in het algemeen en die van de Indische gemeenschap in het bijzonder?
Merapi: Men is heel erg zoekende. De angst om niets te zijn houdt de mensen in z’n greep en dat is ook voelbaar in de kunstwereld. Ik wacht met spanning op de onwikkelingen van nieuwe inzichten in de kunst. Het gebruik van AI zorgt voor een nieuw spanningsveld.
Veel hedendaagse kunstenaars zijn zich meer en meer bewust van de maatschappelijke, eventueel dienende rol, die ze kunnen hebben in het maatschappelijke speelveld.
Wat mijn plek betreft: in de kunstwereld heb ik een eigen positie verworven, die hoef ik niet meer te verdedigen. Tegen de Indische kunstenaarsgemeenschap wil ik zeggen dat we af moeten van het idee dat we ‘niet gezien’ worden. We zitten overal. Het feit dat we onze stem niet verheffen wil niet zeggen dat er geen erkenning is.

 

Doric: Heeft technologie of sociale media invloed gehad op hoe jij je werk presenteert en deelt?
Merapi: In de beginjaren nog wel. Was blij dat ik eindelijk af was van die papieren eigengemaakte catalogi die veel geld kostten. Ben intussen steeds luier geworden. Ben zelfs van facebook af. Ben tevreden met de hoeveelheid contacten die ik heb opgebouwd.Ik leer van hen en zij van mij… wat wil ik nog meer? Ik heb besloten om weer mijn eigen boekjes maken. Maar nu voor mezelf en niet om mijn werk te promoten. Mensen willen mijn teksten lezen. Daar komen eigengemaakte foto’s bij. Ik heb hiervoor alle technieken in huis.

Doric: Wat zijn de grootste uitdagingen en successen die je hebt ervaren als kunstenaar?
Merapi: Allereerst dat ik alle belemmeringen op fysiek, mentaal terrein en ja, ook raciaal terrein heb kunnen overwinnen. Beginnend vanuit het totale niets wordt ik overal gerespecteerd en erkend. Ook buiten Nederland. Een belangrijk succes is dat ik mijn culturele nalatenschap heb weten onder te brengen. De Stichting H401 is er heel erg blij mee. Heb dus niet voor niks gewerkt.

*Toekomst*
Doric: Wat wil je nog graag realiseren?
Merapi: Werken aan mijn nalatenschap, wat ik beschouw als mijn laatste project.
Mijn Europa project afmaken.
Fransisca Angela, een Indonesisch kunstenares, een film laten maken over de geschiedenis van mijn babykleertjes en mijn geboorteplek.
Het samenwerkingsverband met het groepje kunstenaars om mij heen verstevigen.

 

Doric: Welke boodschap wil je uitdragen?
Merapi: Blijf voeling houden met de samenleving: ‘Als denken in het Groot niet kan moet je Groots denken in het klein. Wees altijd bereid om je tot op hoge leeftijd te vernieuwen in je werk. Laat je vooral niet leiden door de ‘angst om niets te zijn.’

Doric: Dank Merapi, voor dit ontstpannen en plezierig gesprek. En succes toegewenst met je laatste projecten.

x—–x