Jan Toorop

Jan Toorop, voluit Johannes Theodorus Toorop, werd geboren op 20 december 1858 in Poerworedjo (tegenwoordig Purworejo) op Midden Java in Nederlands-Indië en overleed op 3 maart 1928 in Den Haag. Jan Toorop’s vader Christoffel Theodoor Toorop (1827 – 1887) was griffier bij de landraad Bagelen in Nederlands-Indië. Zijn moeder Maria Magdalena Cooke, (1837 – 1892) was de dochter van de Engelse zeekapitein Edward Cooke en Maria Magdalena Wohlseifer, zij was half Chinees en half Javaans. In 1863 verhuisde de familie naar het eiland Banka waar zijn moeder geboren was; vader Toorop werd daar administrateur bij een tinmijn.
[1]

*[26] Zelfportret van Jan Toorop in zijn atelier ( 1880)*

“Indië heeft veel voor mij betekend en kan niet meer uit mij worden weg gedacht, de grondslag van mijn werk is Oostersch” aldus Jan Toorop in 1925
[1]

Na anderhalf jaar school in in Batavia vertrok Jan naar Nederland om daar een betere opleiding te krijgen, terwijl zijn familie achterbleef in Nederlands-Indië. In 1869 ging hij naar Leiden in Nederland. In 1874 was hij op de HBS in Winterswijk, kreeg hier les van tekenleraar Schut die later ook Mondriaan inspireerde tot het tekenen van gipsmodellen. Hij verbleef al die tijd bij diverse gastgezinnen. In 1875 volgde hij lessen bij H.J. Van der Weele in Den Haag. Daarna vertrok hij naar Delft waar hij een studie van 1876 tot 1878 volgde aan de Polytechnische School. Oorspronkelijk was zijn opvoeding op het commerciële gericht, maar zijn artistieke belangstelling bracht hem naar de Rijksacademie van Beeldende Kunsten Amsterdam, van 1880 tot 1882, onder leiding van August Allebé, en toen naar de Academie voor Schone Kunsten in Brussel, onder leiding van Jean-François Portaels.
[1]

VROEGE PERIODE & REALISME

Jan Toorop wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse kunstenaars van de periode 1880–1910. In zijn vroege carrière ontwikkelde hij een impressionistische stijl, waarin losse penseelstreken en een directe weergave van licht een centrale rol speelden, maar al snel maakte hij de overstap naar het pointillisme en het symbolisme. Deze ontwikkeling leidde tot een uniek taalgebruik in zijn schilderkunst, waarbij hij Westerse technieken mengde met oosterse invloeden en herinneringen aan zijn jeugd in Nederlands-Indië. Zijn werk toont een intrigerende combinatie van verfijnde kleurenpaletten, expressieve lijnen en een gevoel voor mysterie dat typisch is voor de symbolistische stroming.

NEO-IMPRESSIONISME & POINTILLISME

Op technisch vlak kenmerkte Toorop zich door een uitstekende beheersing van lijnen en kleur. Tijdens zijn impressionistische fase experimenteerde hij met spontane penseelstreken en een rijk palet, terwijl zijn latere symbolistische werken vaak gekenmerkt worden door strakke, bijna grafische contouren en gedetailleerde verhalende elementen. Een bekend voorbeeld hiervan is de lithografie die hij ontwierp ter promotie van Delftsche Slaolie, een beeld dat zo iconisch werd dat de Nederlandse art nouveau soms in informele kringen ook wel de “slaoliestijl” wordt genoemd. Deze technische veelzijdigheid – het vermogen om door verschillende stromingen te navigeren en deze met elkaar te verweven – maakt zijn werk ook voor hedendaagse curatoren en kunsthistorici bijzonder interessant.

SYMBOLISME & ART NOUVEAU

*[11] O Grave, where is thy victory? (1892)*

Naast zijn werk als schilder was Toorop ook actief als portrettekenaar en grafisch ontwerper. Hij ontwierp boekbanden, affiches en keramische ontwerpen, waarbij hij een belangrijke bijdrage leverde aan de Nederlandse art nouveau-beweging. Door zijn veelzijdige talent en open houding voor internationale invloeden werd hij al snel een van de meest avant-gardistische kunstenaars in Nederland. Zijn betrokkenheid bij maatschappelijke thema’s kwam tot uiting in onder meer zijn ontwerpen voor sociale en feministische manifestaties, wat bijdroeg aan zijn reputatie als kunstenaar die de ontwikkelingen van zijn tijd actief reflecteerde.

PORTRETTEN & PSYCHOLOGISCHE STUDIES

Een ander opvallend aspect van Toorop is de blijvende invloed van zijn Indonesische achtergrond. Zijn jeugdherinneringen aan de exotische natuur en de verhalen over de Javaanse cultuur vormden een belangrijke inspiratiebron voor zijn symbolistische en allegorische composities. Deze culturele mix geeft zijn oeuvre een bijzondere diepte en originaliteit en maakt hem tot een brugfiguur tussen oosterse en westerse kunsttradities. Daarnaast is zijn artistieke nalatenschap ook zichtbaar in de volgende generaties: onder meer zijn dochter, Charley Toorop, werd een bekende kunstenares die op haar beurt weer invloed had op latere kunststromingen.

ZEEUWSE PERIODE & RELIGIEUZE PERIODE – I

*[18] Dammende Zeeuwse meisjess (~ 1906-1908)*

Tegenwoordig wordt de erfenis van Jan Toorop breed erkend en geïnterpreteerd in musea en tentoonstellingen in Nederland. Instellingen als het Kunstmuseum Den Haag hebben zijn brede en vernieuwende oeuvre in het zonnetje gezet, waarbij nadruk ligt op zijn rol als voorloper van moderne kunststromingen en op zijn inspirerende invloed op latere kunstenaars zoals Van Gogh en Mondriaan. Ook recente tentoonstellingen, zoals de lopende tentoonstelling “Van Jan Toorop tot Kees van Dongen” in het Lalique Museum, plaatsen Toorop in een internationaal kader. Deze tentoonstellingen verkennen niet alleen zijn technische en esthetische innovaties, maar benadrukken ook hoe hij culturele grenzen overstak door een brug te slaan tussen westerse moderniteit en oosterse mystiek. Dit benadrukt zijn blijvende relevantie en de impact van zijn werk op de ontwikkeling van de moderne en hedendaagse kunst.

ZEEUWSE PERIODE & RELIGIEUZE PERIODE – II

[ook] Wikimedia- Jan Toorop

Bron Literatuur:
[1] https://jantoorop.com/biografie/
[2] https://www.wikiart.org/en/jan-toorop/
[3] https://www.absolutefacts.nl