Redactioneel

Om te beginnen wensen we u een voorspoedig 2026 toe. We blikken terug op een productief, maar ook verdrietig jaar. Op vrijdag 26 september 2025 vond in het Lipsius-gebouw van de Universiteit Leiden de Negende Indische Letterenlezing plaats. Zoals u weet is die lezing door de redactie van Indische Letteren in het leven geroepen om nieuwe perspectieven op de studie van de Nederlands-Indische literatuur centraal te stellen. In 2017 hield Elleke Boehmer de eerste lezing, en daarna volgden Remco Raben, Jacqueline Bel, Olf Praamstra, Siegfried Huigen, Pamela Pattynama, Rick Honings en Petra Boudewijn. Voor 2025 hadden we Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, bereid gevonden om de lezing voor haar rekening te nemen. Ze schrijft over boeken en uitgeverijen, en is hoofdredacteur van het internationale tijdschrift Quaerendo. In 2020 publiceerde ze haar boek Met een drukpers de oceaan over. Koloniale boekcultuur in Nederlands-Indië 1816-1920, waarvan binnenkort een Engelse editie verschijnt.

De titel van haar Indische Letteren-lezing luidde: ‘In druk, onder druk. Het boekenvak in Nederlands-Indië’. Wie denkt aan boeken en aan Nederlands-Indië, komt al snel uit bij het werk van schrijvers als Multatuli, P.A. Daum of Dé-lilah. Deze boeken werden in Nederland gedrukt en verspreid, en ook in de kolonie zullen ze lezers gevonden hebben. Over dat laatste is maar weinig bekend, zo maakte Kuitert duidelijk. Waren er in Nederlands-Indië leesgezelschappen en boekwinkels, en zo ja, hoe kwamen die aan hun assortiment? Werden in Indië zelf ook boeken gedrukt en uitgegeven, en door wie dan? Speelden boekhandelaren een rol in de onafhankelijkheidsstrijd? Drukwerk, zo leert de geschiedenis, kan immers revoluties aanwakkeren. Over de wereld van het boek in de kolonie valt nog veel te ontdekken. In haar lezing ging Kuitert in op de opkomst van het gedrukte boek in Nederlands-Indië en probeerde zij duidelijk te maken waarom dit vergeten stukje koloniale geschiedenis meer aandacht verdient. In de studie van de Indische letteren is doorgaans niet zoveel aandacht voor het boekwetenschappelijke of materiële aspecten van Indische werken; meestal gaat het auteurs in ons tijdschrift om de inhoud van de teksten of om de literair-historische en biografische achtergronden. Haar lezing bood met recht een nieuw perspectief. In dit eerste nummer van Indische Letteren van 2026 kunt u de uitgewerkte versie van Kuiterts lezing vinden.

Toen Lisa Kuitert haar lezing hield, zat onze erevoorzitter, Peter van Zonneveld, zoals altijd bij dit soort bijeenkomsten, op de eerste rij. Zoals bekend stond hij in 1985 aan de wieg van de Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde. Vervolgens was hij 37 jaar lang voorzitter. In 2022 droeg hij het stokje over aan de volgende generatie. Maar ook nadien was hij een vaste bezoeker van lezingenmiddagen en symposia. Niemand had er rekening mee gehouden dat Kuiterts lezing de laatste activiteit van de Werkgroep was die hij zou bijwonen. Kort daarna kreeg hij te horen dat hij ongeneeslijk ziek was. Op 20 november 2025 is hij overleden. In dit nummer kunt u een In Memoriam lezen, geschreven door zijn opvolger Rick Honings.

Peter is niet de enige die ons de afgelopen maanden ontviel. Op 6 september 2025 overleed ook Fred Lanzing, die in Bandung werd geboren. Hoewel hij geen bestuurlijke rol in onze Werkgroep speelde, was hij een vaste bezoeker van onze activiteiten, al moest hij de laatste jaren vanwege zijn gezondheid steeds vaker verstek laten gaan. Hij publiceerde tal van boeken, waaronder het fraaie Voor Fredje is het kamp een paradijs (2007), over zijn jeugd in Indië. Schrijfster Anneloes Timmerije herdenkt hem in dit nummer.

De eerstvolgende activiteit van onze werkgroep is de Indische Letteren-lezing op vrijdag 19 juni 2025 in Leiden. Doorgaans organiseren we deze lezing in september, maar omdat we dit jaar een spreker uit de Verenigde Staten hebben, vindt deze al eerder plaats. We zijn er trots op dat prof. Jeroen Dewulf bereid is gevonden om de Tiende Indische Letteren-lezing uit te spreken. Hij is Queen Beatrix Professor Dutch Studies aan de University of California, Berkeley, waar hij ook directeur is van het Center for Portuguese Studies. De titel van zijn lezing luidt: ‘Zonen en dochters van het schaduwimperium: Over Mardijkers, Sinjo’s, Indo’s en andere “inlandse kinderen”’. Meer informatie hierover kunt u achterin dit nummer vinden.

Graag wijzen we u nogmaals op De postkoloniale podcast, waarvan elke maand een nieuwe aflevering uitkomt. Afgelopen jaar namen we nog een gesprek op met Gerard Termorshuizen en Peter van Zonneveld over veertig jaar Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde, en verder spraken we met Martin Bossenbroek (over zijn boek Kolonialisme. De vloek van de geschiedenis), Marion Bloem (over haar romans), Aleid Truijens en Ellen van Lelyveld (over Hella S. Haasse), Norbert Peeters (over Rumphius), Remco Raben (over Pramoedya Ananta Toer), en met Herman Keppy en Sylvia Pessireron (over Molukse literatuur). En er komen nog veel meer afleveringen aan! Ze zijn te vinden op Soundcloud, Spotify, iTunes, Sticher, Castbox en andere platforms, en ook op de website van de Universitaire Bibliotheken Leiden.

We wensen u veel leesplezier en hopen u ook dit jaar weer bij onze activiteiten te verwelkomen!

≈¦≈