Introductie

Indisch Museum vertelt al tien jaar over kunst, cultuur en erfgoed van de Indische gemeenschap. Maar wie naar kunst kijkt, ontdekt al snel dat de mooiste vragen vaak niet over herkomst gaan, maar over vakmanschap: hoe krijgt een schilder licht op doek? Waarom kiest een fotograaf voor de ene techniek boven de andere? Wat gebeurt er, technisch gezien, in het moment dat een kunstwerk ontstaat?

Voor die vragen is deze BLOG-rubriek. Hier schrijf ik, ongeveer eens per week, over bijzondere zaken in de beeldende kunst in de meest brede zin — niet beperkt tot het Indische domein, maar over kunst in het algemeen. Over techniek: verf, licht, materiaal, methode. Over tentoonstellingen die iets laten zien over hóe kunst gemaakt wordt, niet alleen wát er te zien is. Over de makers die grenzen verlegden — van zeventiende-eeuwse tekenaars tot hedendaagse beeldtechnologen.

Het is een persoonlijk kijkvenster, losstaand van de Indische collectie die de kern van dit museum vormt, maar voortkomend uit dezelfde nieuwsgierigheid: aandacht voor het handwerk achter het beeld.

Nieuwe bijdragen verschijnen doorgaans wekelijks. Reacties en suggesties voor onderwerpen zijn welkom via de contactpagina.

Doric Steevensz,
25 juli 2026

≈¦≈

De foto als constructie: Inez & Vinoodh en veertig jaar digitale manipulatie

BLOG — aflevering 1

Er is een moment vroeg in de tentoonstelling Can Love Be a Photograph in het Kunstmuseum Den Haag dat meteen duidelijk maakt waar het bij Inez & Vinoodh om draait. Het is een zelfportret uit 1999, Me Kissing Vinoodh (Passionately): de twee kunstenaars in een innige kus, maar Vinoodh is grotendeels uit het beeld gewerkt. Wat overblijft is geen documentaire foto van een moment — het is een geconstrueerd beeld over verbondenheid én over het verlies daarvan. Precies dát spanningsveld, tussen fotografie als registratie en fotografie als constructie, is veertig jaar lang de motor geweest achter het werk van dit Nederlands-Amerikaanse duo.

Pioniers, geen volgers

Inez van Lamsweerde (1963) en Vinoodh Matadin (1961) werken sinds 1986 samen, en de tentoonstelling in Den Haag — achttien zalen groot — viert dat jubileum. Wat het duo vanuit technisch oogpunt bijzonder maakt, is de timing van hun experimenten. Begin jaren negentig, toen digitale beeldbewerking in de mode- en kunstfotografie nog verre van gemeengoed was, behoorden zij tot de eerste fotografen die de mogelijkheden van digitale beeldtechnologie serieus als medium onderzochten — niet als achteraf-trucje, maar als artistieke strategie op zich.

Een vroeg en veelzeggend voorbeeld is het werk Well, Basically Basuco is Cocaine Mixed with Kerosene… uit 1994. Daarin combineerden Inez & Vinoodh een stockbeeld van een raketlancering met een high-fashion foto, samengevoegd met de destijds revolutionaire Paintbox-techniek — een vroege vorm van digitale beeldbewerking die normaliter voorbehouden was aan televisie en film, niet aan fotografie. Het resultaat is een beeld dat onmogelijk zou bestaan zonder ingreep, en dat er tegelijk overtuigend “echt” uitziet. Die dubbelheid — geloofwaardig én onmogelijk — is een terugkerend kenmerk van hun werk geworden.

Techniek als vraag, niet als antwoord

Wat de tentoonstelling interessant maakt voor wie techniek als ingang gebruikt, is dat digitale manipulatie bij Inez & Vinoodh nooit doel op zich is. In de vroege reeksen die samen worden getoond onder de noemer The Psychomorphic Phenomenon — waaronder Thank You, Thighmaster en Final Fantasy, beide uit 1993, en The Forest uit 1995 — wordt de techniek ingezet om iets zichtbaar te maken dat met een onbewerkte camera niet te vangen is: de manier waarop idealen over perfectie, jeugd en schoonheid zich letterlijk aftekenen op het lichaam. De manipulatie is hier geen esthetische versiering, maar een onderzoeksinstrument.

Curator Willemijn van der Zwaan koos er bewust voor de tentoonstelling niet chronologisch op te bouwen, maar thematisch. Dat werkt goed voor een technisch georiënteerde blik: doordat vroeg werk uit de jaren negentig naast recente reeksen als Think Love hangt, zie je direct hoe een techniek die ooit experimenteel en tijdrovend was — Paintbox-bewerking gebeurde destijds beeld voor beeld, met gespecialiseerde apparatuur — inmiddels volledig is opgegaan in het alledaagse gereedschap van elke fotograaf.

Praktisch:
Can Love Be a Photograph — 40 Years of Inez & Vinoodh,
Kunstmuseum Den Haag, tot en met 6 september 2026
Inez & Vinoodh – Kunstmuseum Den Haag